Kun je een kind volledig onterven in Nederland?

Veel ouders denken: als ik mijn kind onterf in mijn testament, krijgt hij of zij niets meer. Die aanname klopt niet. Het Nederlandse erfrecht beschermt kinderen altijd, ook als jij uitdrukkelijk anders hebt bepaald.

Onterven kan, maar "volledig" onterven?

Je bent vrij om in je testament te bepalen wie jouw erfgenamen zijn. Dat betekent dat je een kind kunt uitsluiten van de erfenis. Tot zover klopt het beeld.

Maar het erfrecht kent één harde grens: de legitieme portie. Dat is het wettelijk minimumbedrag waar elk kind altijd recht op heeft, ongeacht wat er in het testament staat. Zelfs als jij expliciet schrijft "mijn kind erft niets", kan dat kind na jouw overlijden alsnog een geldbedrag opeisen. Dit staat vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek. Rechters kunnen er niet omheen.

Wat is de legitieme portie precies?

De legitieme portie is de helft van wat een kind wettelijk gezien zou hebben gekregen als er geen testament was. Het is uitsluitend een geldvordering, geen recht op jouw huis, jouw auto of specifieke bezittingen.

Rekenvoorbeeld: stel, je overlijdt en laat een nalatenschap na van €200.000. Je hebt twee zonen en geen partner. Zonder testament zouden beide kinderen ieder €100.000 erven. De legitieme portie bedraagt de helft daarvan: €50.000 per kind. Dat bedrag kan een onterfd kind opeisen, ook als jij het testament anders hebt opgesteld.

Let op: bij de berekening worden ook bepaalde schenkingen meegenomen. Geld of goederen die je tijdens je leven aan je kinderen hebt gegeven, kunnen de legitieme portie verlagen.

Niet automatisch: het kind moet zelf actie ondernemen

Een onterfd kind krijgt de legitieme portie niet automatisch. Hij of zij moet er zelf aanspraak op maken, binnen vijf jaar na jouw overlijden. Doet het kind dat niet, dan vervalt het recht definitief.

Stel je voor: Ahmed en zijn vader hebben jarenlange ruzie gehad. De vader overlijdt en heeft Ahmed volledig onterfd in zijn testament. Ahmed heeft recht op zijn legitieme portie, maar hij moet die zelf opeisen bij de erfgenamen. Als Ahmed vijf jaar niets doet, krijgt hij inderdaad niets.

De claim wordt pas opeisbaar zes maanden na het overlijden. In sommige testamenten staat dat de uitbetaling wordt uitgesteld totdat ook de langstlevende partner is overleden. Dat is toegestaan, maar het recht blijft wel bestaan.

Waarom onterven ouders hun kinderen?

De redenen lopen uiteen. Er is een langdurig conflict. Een ouder wil een stiefkind of goed doel bevoordelen. Of één kind heeft al veel ontvangen tijdens het leven van de ouder en de ouder wil dat corrigeren. Al deze keuzes zijn in principe vanuit het Nederlands recht toegestaan.

Maar de wet biedt het onterfde kind altijd een financiële vloer. Je kunt iemand uitsluiten als erfgenaam, maar niet voorkomen dat hij of zij een geldvordering heeft.

In de Islam: onterven bestaat simpelweg niet

Het Nederlandse recht geeft je de (beperkte) vrijheid om te onterven. Het islamitisch erfrecht gaat een stap verder: die vrijheid bestaat helemaal niet.

Volgens de islamitische erfregels (de faraid) ligt het erfdeel van iedere erfgerechtigde vast. Je kunt een kind, ouder of ander familielid niet uitsluiten, ook niet als de relatie slecht is. Het erfdeel is hun recht, vastgelegd in de Koran, en dat recht kun jij niet wegnemen. Er zijn een aantal situaties waarin iemand dit recht wél verliest. Ten eerste als de erfgenaam schuldig is aan de dood van degene van wie hij of zij zou erven. Ten tweede bij een verschil in religie: een moslim erft niet van een niet-moslim, en andersom.

Die tweede regel klinkt streng, maar er is een uitweg via het legaat (wasiyyah). Je kunt wél iets nalaten aan een niet-moslim via een legaat, en je kunt zelf een legaat ontvangen van een niet-moslim. Het legaat valt buiten de faraid en is een persoonlijke keuze van de erflater, tot een maximum van een derde van de nalatenschap.

Kort gezegd: in de Islam bepaal jij niet wie erft. De regels bepalen dat. Dat geeft minder persoonlijke controle, maar ook minder ruimte voor familieconflicten achteraf. Iedereen weet wat hem of haar toekomt. Wil je weten hoe de faraid werkt en hoe je dat vastlegt in een Nederlands notarieel testament? Lees dan ons artikel over wie erft er volgens het islamitisch erfrecht.