Geld verdwenen uit de erfenis: dit kun je er juridisch aan doen

"Volgens de bankafschriften stond er nog vijftigduizend euro. Toen we gingen verdelen, was er nog achtduizend over." Het is één van die zinnen die je in sommige erfeniskwesties wel eens tegenkomt, en het misverstand dat erbij hoort is hardnekkig: veel mensen denken dat verdwenen geld gewoon verdwenen blíjft. Dat er niets meer aan te doen is zodra het geld eenmaal van de rekening af is. Dat klopt niet. Er bestaat behoorlijk wat juridisch gereedschap om uit te zoeken waar het gebleven is, en om het, als het onterecht is weggehaald, terug te vorderen.

Verdwenen geld in de erfenis: minder zeldzaam dan je denkt

Neem een fictief maar herkenbaar voorbeeld. Een vader wordt de laatste jaren van zijn leven minder mobiel. Een van zijn kinderen regelt de boodschappen, de rekeningen en heeft daarvoor een bankpas en een volmacht. Niemand vindt daar iets van, want iemand moet het doen. Na zijn overlijden blijkt het saldo een stuk lager dan de andere kinderen hadden verwacht op basis van oude afschriften. De aannames vliegen over tafel: "dat zal wel opgegaan zijn aan zorg", of juist "dat kan niet kloppen, hier klopt iets niet". Beide kanten hebben vaak geen idee wat ze juridisch kunnen doen, en laten het daarom liggen, of gaan er juist van uit dat vermoedens genoeg zijn. Geen van beide is verstandig.

De praktijk laat zien dat verdwenen vermogen vaker voorkomt dan mensen denken, juist omdat het bijna nooit gaat om een vreemde die de erfenis leegtrekt. Het gaat meestal om een naaste die al vóór het overlijden toegang had tot geld: een mantelzorgende erfgenaam met een bankpas, een gevolmachtigde, iemand die "het gewoon regelde". Dat maakt het gevoelig, en precies daarom is het goed om te weten wat er wél en niet van je gevraagd mag worden.

Wie moet er eigenlijk rekening en verantwoording afleggen?

Een tweede misverstand: dat je als erfgenaam gewoon met lege handen staat als je twijfelt over wat er is gebeurd met het vermogen. Dat is niet zo. Zodra iemand tijdens het leven van de overledene diens geldzaken beheerde, bijvoorbeeld met een volmacht, ontstaat daaruit een verplichting om daarover verantwoording af te leggen. Die plicht kan voortvloeien uit de wet, uit de volmacht zelf, of uit ongeschreven recht: wie voor een ander beheert, moet daar ook over kunnen vertellen.

Die verantwoording moet niet vaag zijn. Erfrechtadvocaten wijzen erop dat een rekening en verantwoording schriftelijk, overzichtelijk en gespecificeerd moet zijn, onderbouwd met de onderliggende bankafschriften en bonnetjes. "Het ging op aan zorg" is geen verantwoording. Een overzicht van pinopnames, overschrijvingen en waar het geld naartoe ging, is dat wel.

Als iemand geld of goederen bewust achterhoudt

Dan het scenario waarin het niet gaat om onduidelijkheid, maar om opzet: een erfgenaam die na het overlijden goederen of geld uit de nalatenschap verzwijgt, wegmaakt of verborgen houdt. Daarvoor bestaat een stevige sanctie in de wet. Wie dat doet, verbeurt zijn eigen aandeel in het verzwegen goed aan de overige erfgenamen. Hij krijgt dus zelf niets van dat deel, ook al zou hij daar normaal wél recht op hebben gehad.

Voor deze sanctie hoeft niet bewezen te worden dat iemand de anderen bewust wilde benadelen. Voldoende is dat de betrokkene wist dat het geld of goed tot de nalatenschap hoorde en het toch verzweeg. De bewijslast ligt wel bij de erfgenamen die dit stellen: zij moeten aannemelijk maken dat er daadwerkelijk sprake was van verzwijgen, niet van vergeten of niet weten.

Zo dwing je openheid af: de boedelbeschrijving

Twijfel is geen bewijs, en beschuldigingen over tafel gooien lost meestal niets op. Wat wel werkt: de kantonrechter vragen om een boedelbeschrijving te bevelen. Een door de rechter aangewezen notaris brengt dan in kaart wat er precies in de nalatenschap zat en zit, en de andere partij is verplicht om mee te werken door documenten en informatie aan te leveren. Ook een legitimaris, een onterfd kind dat aanspraak maakt op zijn legitieme portie, het wettelijk gegarandeerde deel van de erfenis, heeft recht op inzage in bankafschriften en schenkingen van de laatste jaren voor het overlijden, juist om te kunnen berekenen waar hij recht op heeft. Werkt iemand niet mee, dan kan de rechter dat afdwingen.

Hoeveel tijd heb je om verdwenen geld terug te vorderen?

Hier geldt een belangrijk onderscheid. Het recht om de nalatenschap te laten verdelen verjaart niet: je kunt altijd om verdeling vragen, hoe lang geleden het overlijden ook was. Maar een vordering wegens onrechtmatig onttrokken geld is aan een termijn gebonden: gewoonlijk vijf jaar nadat je bekend raakte met zowel de schade als de aansprakelijke persoon, en in ieder geval twintig jaar na de gebeurtenis zelf. Vermoed je dus dat er tijdens het leven van de overledene geld is weggesluisd, wacht dan niet te lang met uitzoeken en, waar nodig, actie ondernemen.

Twijfel je of jouw situatie onder verzwijgen, onrechtmatige daad of gewoon een onduidelijke administratie valt? Een erfrechtadvocaat kan dat verschil in een kort gesprek vaak al scherp krijgen, en dat bepaalt welke route (boedelbeschrijving, aansprakelijkstelling, of gewoon een goed gesprek) het meest zinvol is. Begin met het verzamelen van wat je al hebt: bankafschriften, de volmacht, en een tijdlijn. Dat is de eerste stap, en die kun je vandaag al zetten.

Lees ook: het artikel over wat een executeur wel en niet mag, het artikel over het verschil tussen zuiver aanvaarden en beneficiair aanvaarden, en het artikel over de legitieme portie en onterven.