Erfbelasting in 2026: hoeveel houdt de fiscus écht in?

Als het over erven gaat, hoor je het bijna altijd: "De belastingdienst pakt straks toch de helft af." Het is een hardnekkig verhaal, en het zorgt ervoor dat mensen erfbelasting eng vinden zonder ooit de cijfers te hebben bekeken. Goed nieuws: het klopt zelden. De meeste nabestaanden betalen een stuk minder dan ze denken, en je partner vaak zelfs helemaal niets. Toch is het handig om te weten hoe het werkt. Niet om ervan te schrikken, maar omdat je met een beetje planning veel voor je nabestaanden kunt schelen. Hieronder de vrijstellingen en tarieven voor 2026, in gewone taal.

Waar het misverstand vandaan komt

Erfbelasting is een belasting die je nabestaanden betalen over wat zij van je erven. De verwarring zit hem in twee dingen. Ten eerste denken veel mensen dat je over de héle erfenis betaalt. Dat is niet zo: iedereen heeft een vrijstelling, een bedrag dat je belastingvrij mag ontvangen. Pas over wat daarboven komt, betaal je iets.

Ten tweede denken mensen aan één hoog percentage. In werkelijkheid hangt het tarief af van je relatie tot de overledene. Een partner en een kind betalen het laagste tarief. Een verre neef of een goede vriend betaalt fors meer. Zodra je die twee dingen uit elkaar haalt, valt de schrik meestal mee.

Vrijstellingen erfbelasting 2026: dit mag belastingvrij

De vrijstelling is het bedrag dat je zonder belasting mag erven. Voor 2026 gelden deze bedragen, die jaarlijks een beetje meestijgen met de inflatie:

• Echtgenoot of geregistreerd partner: € 828.035
• Kinderen en kleinkinderen: € 26.230 per persoon
• Ouders (die van een kind erven): € 62.110 samen
• Overige erfgenamen (broers, zussen, vrienden, verre familie): een kleine algemene vrijstelling van een paar duizend euro

Die eerste rij springt eruit. Een partner mag ruim acht ton belastingvrij ontvangen. Voor de meeste mensen betekent dat: de langstlevende partner betaalt geen cent erfbelasting, ook niet als het huis is afbetaald.

Let op één ding als je samenwoont zonder trouwboekje. Om die hoge partnervrijstelling te krijgen heb je een notarieel samenlevingscontract nodig én moet je een tijd samenwonen. Zonder die papieren val je terug op de vrijstelling voor "overige erfgenamen", en dat scheelt enorm. Een reden om dit op tijd te regelen.

Tarieven erfbelasting 2026: welke percentages gelden er?

Kom je boven je vrijstelling uit? Dan reken je over dat meerdere het tarief dat bij jou hoort. In 2026 werkt het in twee schijven, met de grens bij € 158.669.

• Partner en kinderen: 10% tot € 158.669, daarboven 20%
• Kleinkinderen: 18% tot € 158.669, daarboven 36%
• Overige erfgenamen: 30% tot € 158.669, daarboven 40%

Een rekenvoorbeeld maakt het concreet. Stel, een kind erft € 100.000. De vrijstelling van € 26.230 gaat er eerst af. Over de resterende € 73.770 betaalt het kind 10%, dus zo'n € 7.377. Van een ton blijft dus ruim € 92.000 over. Ver van "de helft".

Zie je hier meteen waarom die 40% voor verre familie zo pijn doet? Wie iets wil nalaten aan iemand buiten de eerste kring, laat het beste vooraf uitrekenen wat daar netto van overblijft.

Waarom je partner meestal weinig of niets betaalt

De hoge partnervrijstelling is één reden. Er is nog een tweede die vaak vergeten wordt. Als je niets regelt, geldt de wettelijke verdeling: je partner krijgt alle bezittingen, en de kinderen krijgen hun deel als een vordering op de langstlevende. Die vordering hoeven ze pas op te eisen als de tweede ouder overlijdt.

Voor de erfbelasting betekent dit dat de kinderen hun aanslag vaak niet meteen hoeven te betalen. De belasting over hun erfdeel wordt uitgesteld tot later. De partner betaalt door de vrijstelling meestal niets, en de kinderen pas op termijn. Dat haalt de druk weg om, zoals mensen soms vrezen, direct het huis te moeten verkopen. Wil je zelf bepalen hoe dit loopt, dan kan een testament de standaardverdeling aanpassen. Zonder testament beslist de wet hoe het gaat.

Aangifte erfbelasting: welke termijn geldt er?

Na een overlijden krijgt de familie meestal een uitnodiging van de Belastingdienst om aangifte te doen. Voor een overlijden in 2026 geldt: de aangifte moet binnen 20 maanden na de overlijdensdatum binnen zijn. Blijf je te lang zitten, dan kan er belastingrente bijkomen.

Twintig maanden klinkt als veel tijd, maar een nalatenschap afwikkelen kost vaak langer dan gedacht. Begin er dus op tijd mee, zeker als er een huis of een bedrijf bij zit dat gewaardeerd moet worden.

Zo houd je meer over: wat je nu al kunt regelen

De cijfers hierboven zijn een momentopname voor 2026 en de precieze uitkomst hangt af van je eigen situatie. Toch is de rode draad simpel: erfbelasting is bijna nooit zo hoog als het spookverhaal doet vermoeden, en met wat planning valt er nog een hoop te sturen.

Een paar dingen maken echt verschil. Zorg dat je partnerschap juridisch klopt, zeker als je samenwoont zonder huwelijk. Bekijk of een testament past bij hoe jij het wilt verdelen, in plaats van het aan de wet over te laten. En schenken tijdens je leven kan slim zijn, want ook daar horen jaarlijkse vrijstellingen bij.

Je hoeft dit niet vandaag helemaal uit te rekenen. Maar het begint met weten hoe het zit, en dat heb je nu. Wil je jouw nalatenschap netjes en rechtsgeldig vastleggen, conform de Islam en zonder notaris-gedoe? Zet vandaag de eerste stap.

Twijfel je over je eigen situatie of over een specifiek bedrag? De regels rond erfbelasting kennen uitzonderingen. Laat het bij een grotere erfenis narekenen door een notaris of belastingadviseur.