Executeur geworden? Dit regel je in de eerste 3 maanden (checklist)

Iemand heeft jou in zijn testament tot executeur benoemd. Een eer, zou je zeggen. Tot je beseft dat er nul instructies bij zaten. Geen mapje, geen stappenplan, geen "zo doe je dat". Alleen jouw naam en het woord executeur.

Geen paniek. De rol klinkt zwaarder dan hij in de praktijk hoeft te zijn. De eerste drie maanden zijn de belangrijkste: als je die goed inricht, loopt de rest een stuk soepeler. Hieronder lopen we ze met je door, in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Eerst dit: je mag ook "nee" zeggen

Voordat je aan de slag gaat, één geruststelling: niemand kan je verplichten om executeur te zijn. Je bent aangewezen in het testament, maar de rol aannemen is jouw keuze. Wil je het niet? Dan weiger je, en je hoeft daar geen reden voor op te geven.

Weigeren gaat eigenlijk vanzelf: zolang je geen enkele daad van aanvaarding verricht, aanvaard je de rol niet. Toch is het slim om je weigering even zwart-op-wit aan de notaris en de erfgenamen te laten weten, zodat iedereen weet waar hij aan toe is.

Twijfel je? Neem even de tijd. Maar wacht niet te lang, want de begrafenis en de eerste financiële zaken kunnen niet blijven liggen.

Wat voor executeur ben je eigenlijk?

Voordat je iets doet, is het handig om te weten hoeveel je precies mag. Niet elke executeur heeft dezelfde bevoegdheden. De wet kent er drie soorten, en in het testament staat welke variant op jou van toepassing is.

De lichtste variant is de begrafenisexecuteur: die regelt de uitvaart en verder niets. Daarboven staat de beheersexecuteur, veruit de meest voorkomende. Die beheert de bezittingen, betaalt de schulden en mag zelfs spullen verkopen als dat nodig is om schulden te voldoen. Verdelen onder de erfgenamen mag hij alleen niet. De zwaarste rol is de executeur-afwikkelingsbewindvoerder: die mag alles wat de beheersexecuteur mag én de nalatenschap zelfstandig verdelen.

Weet je niet zeker in welke categorie jij valt? De notaris die het testament heeft, kan het je precies vertellen. Dat is geen overbodige vraag: je bevoegdheden bepalen wat je de komende maanden wel en niet zelf mag beslissen.

Maand 1: de uitvaart en de eerste papieren

De uitvaart is bijna altijd het eerste en meest urgente wat op je bordje ligt. Als executeur regel je die, waarbij je zoveel mogelijk rekening houdt met de wensen die de overledene heeft vastgelegd: in het testament, in een codicil, of soms in een aparte wensenbrief. Kijk daar dus als eerste.

Ondertussen begint het papierwerk. Om namens de nalatenschap te kunnen handelen (denk aan de bank bellen, rekeningen betalen of verzekeraars aanschrijven) heb je meestal een verklaring van erfrecht of een verklaring van executele nodig. Die vraag je aan bij een notaris. Daarin staat zwart-op-wit dat jij bevoegd bent om op te treden. Zonder dat papiertje houden de meeste banken de deur dicht.

Praktische eerste stappen in deze fase:

• Zoek het testament, een eventueel codicil en een wensenbrief op.
• Regel de uitvaart volgens de wensen van de overledene.
• Vraag bij de gemeente uittreksels uit het overlijdensregister aan.
• Schakel een notaris in voor de verklaring van erfrecht of executele.
• Breng de erfgenamen op de hoogte dat jij de rol op je neemt.

Dat laatste punt is trouwens geen beleefdheid maar een plicht: je moet de erfgenamen informeren over hoe je je taak uitvoert. Zij mogen niet in het ongewisse blijven over wat er met de erfenis gebeurt. De erfgenamen hebben recht op informatie en als executeur heb je een informatieplicht.

Maand 2: de boedelbeschrijving maken

Dan komt het stuk dat veel mensen onderschatten: de boedelbeschrijving. Dat is een compleet overzicht van alles wat de overledene bezat én schuldig was, met de waarde erbij. Bezittingen én schulden, allebei. De richtlijn is dat je die binnen ongeveer drie maanden na het overlijden klaar hebt.

Klinkt als een klus, en dat is het ook, maar je hoeft het niet uit je hoofd te doen. Je verzamelt gewoon de stukken en zet ze op een rij. Handig om bij de hand te hebben:

• Bankafschriften en een overzicht van alle rekeningen.
• De laatste belastingaangiften en -aanslagen.
• De WOZ-beschikking en een eventueel hypotheekoverzicht.
• Huur- of huwelijksvoorwaarden of een samenlevingscontract.
• Inkomensgegevens, jaaropgaven en pensioenoverzichten.
• Een lijst van schulden en van waardevolle bezittingen.

Kom je er zelf niet uit, dan mag je een boedelnotaris inschakelen om je te helpen. De kosten daarvan worden uit de nalatenschap betaald, niet uit je eigen zak. Fijn detail om te weten voordat je je zorgen maakt over wat dit jou gaat kosten.

Maand 3: schulden, erfgenamen en de erfbelasting

Met de boedelbeschrijving in de hand krijg je overzicht, en kun je aan de slag met de schulden. Als beheersexecuteur betaal je de openstaande rekeningen, leningen en belastingen van de overledene. Zijn er te weinig contanten? Dan mag je bezittingen verkopen om die schulden te kunnen voldoen.

Let goed op de erfbelasting, want daar zit een addertje. Als beheersexecuteur ben je hoofdelijk aansprakelijk voor de erfbelasting. Die verantwoordelijkheid ligt dus echt bij jou. En de termijnen zijn recent veranderd. Voor iemand die in 2026 is overleden, geldt een aangiftetermijn van 20 maanden na overlijden (vóór 2026 was dat 8 maanden). Maar let op: de Belastingdienst rekent nog steeds belastingrente vanaf 8 maanden na de overlijdensdatum. Wacht je met betalen tot de aangifte binnen is, dan kan die rente flink oplopen. Een voorlopige aanslag aanvragen kan die rente beperken.

Omdat regels rond erfbelasting per situatie verschillen en recent zijn gewijzigd, is dit bij uitstek het moment om even met een notaris of belastingadviseur te sparren over jouw specifieke geval, in plaats van te gokken.

Je checklist voor de eerste 3 maanden

Kort samengevat, zodat je het bij de hand hebt:

• Beslis of je de rol aanvaardt of weigert, en laat het weten.
• Check welk type executeur je bent en dus wat je mag.
• Regel de uitvaart volgens de wensen van de overledene.
• Vraag een verklaring van erfrecht of executele aan bij de notaris.
• Informeer de erfgenamen over wat je doet.
• Maak binnen drie maanden een boedelbeschrijving.
• Betaal de schulden en houd de erfbelasting scherp in de gaten.

Aan het eind van de rit leg je nog rekening en verantwoording af aan de erfgenamen: een overzicht van wat je hebt gedaan en waar het geld is gebleven. Maar dat is voor later. Voor nu geldt: één stap tegelijk, en de eerste drie maanden goed neerzetten.

Wil je liever voorkomen dat je nabestaanden straks zonder mapje en zonder stappenplan achterblijven? Dan is een goed testament, met een duidelijk aangewezen executeur en heldere wensen, het mooiste wat je ze kunt nalaten. Zet vandaag de eerste stap.