Wie erft er volgens het Islamitisch erfrecht?

In de islam is de erfverdeling geen kwestie van persoonlijke keuze. De Koran en de Profetische overleveringen bepalen nauwkeurig wie erft, in welke volgorde en voor welk aandeel. Dit systeem heet de faraid, en het is bindend voor iedere moslim.

Wie zijn de erfgenamen?

De erfgenamen van een overledene zijn de echtgeno(o)t(e) en de bloedverwanten. Binnen dat laatste geldt een vaste rangorde, waarbij bepaalde familieleden andere uitsluiten of hun aandeel verminderen. De belangrijkste groepen zijn:

1. Afstammelingen (kinderen en kleinkinderen)
2. Ouders en voorouders (vader, moeder en grootouders)
3. Broers en zussen (zij erven wanneer er geen directe afstammelingen zijn, met verdere regels afhankelijk van de situatie)
4. Verdere verwanten (ooms, tantes en neven kunnen erven wanneer bovenstaande erfgenamen ontbreken, volgens een gedetailleerde rangorde)

De overledene zelf heeft geen zeggenschap over deze verdeling. Het Islamitisch erfrecht is geen advies, maar een religieuze verplichting die voortvloeit uit de Koran. Wie als erfgenaam is aangewezen, ontvangt zijn of haar aandeel ongeacht de wensen van de overledene.

Gelden er voorwaarden om te kunnen erven?

Ja, er zijn namelijk redenen waardoor iemand uitgesloten kan worden van het erven. Dit zijn er in totaal 7 en zullen niet allemaal in dit artikel worden behandeld. Één daarvan wordt wel behandeld hieronder.

De erfgenaam mag de overledene niet opzettelijk hebben gedood. Met deze opzettelijke dood wordt hij/zij onwaardig om te erven (dit is ook in het NLs recht cf. Art 4:3 BW waarin staat wanneer iemand van rechtswege onwaardig is om te erven).

Kan de overledene zelf bepalen wie welk bezit krijgt?

Een veelgestelde vraag is of je in je testament kunt vastleggen dat een specifiek bezit naar een bepaalde erfgenaam gaat. Stel: je wilt dat jouw laptop naar je echtgenote gaat, of dat de auto naar je oudste zoon gaat. Dat is islamitisch gezien toegestaan om in je testament of codicil op te nemen, en het is aan te bevelen om je erfgenamen daar tijdens je leven van op de hoogte te stellen en toe te lichten waarom.

Maar dit is geen bindende instructie. Na het overlijden is zo'n wens alleen afdwingbaar als alle erfgenamen er gezamenlijk mee instemmen. Zonder die instemming heeft de overledene geen juridische zeggenschap over welk specifiek bezit naar wie gaat. Het Islamitisch erfrecht regelt de verdeling in aandelen, niet de toewijzing van individuele bezittingen.

Het Islamitisch erfrecht bepaalt wie welk percentage van de nalatenschap ontvangt. Welk concreet bezit daar bij hoort, wordt bepaald door de erfgenamen gezamenlijk na het overlijden. De overledene kan hierin een voorkeur uitspreken, maar geen verplichting opleggen.

Waarom is dit relevant voor moslims in Nederland?

Het Nederlandse versterferfrecht kent deze rangorde niet. Zonder testament wordt de erfenis verdeeld volgens Nederlandse wettelijke regels (versterferfrecht), waarbij bijvoorbeeld ouders doorgaans buiten de boot vallen als er een partner of kinderen zijn. Voor moslims betekent dit dat hun geloofsprincipes simpelweg niet worden uitgevoerd, tenzij dit uitdrukkelijk in een notarieel testament is vastgelegd.