Hoeveel macht heeft een executeur eigenlijk echt?

Spoiler: de executeur in het testament heeft niet automatisch superbevoegdheden. Soms wel, soms totaal niet. En het hangt volledig af van wat jouw vader of moeder ooit heeft laten vastleggen bij de notaris. Stel: je vader overlijdt en zijn vriend staat als executeur op de stoep. Hij besluit wat er met de inboedel gebeurt, houdt de bankrekeningen in de gaten en zegt dat jij, als erfgenaam, even niks mag doen. Klopt dat? Heeft hij zoveel macht?

Soms ja, soms nee. En het hangt bijna altijd af van wat er in het testament staat.

Wat doet een executeur eigenlijk?

Een executeur is de persoon die door de erflater is aangewezen om de nalatenschap af te wikkelen. Hij regelt de uitvaart, betaalt openstaande rekeningen, informeert de bank en zorgt dat alles netjes bij de erfgenamen terechtkomt. Overzichtelijk, toch? Dat ís het ook, zolang je weet welk type executeur er is benoemd. Want hier zit de verrassing die veel families pas ontdekken als het al te laat is.

Drie soorten executeurs: van uitvaartregeling tot volledige verdeling

In het Nederlandse erfrecht bestaat een systeem van één, twee of drie sterren. Geen Michelin-gids, maar het bepaalt wél hoeveel een executeur mag.

De begrafenisexecuteur (één ster) mag precies één ding: de uitvaart regelen. Verder heeft hij niks te zeggen. Geen zeggenschap over bezittingen, geen beheer van schulden.

De beheersexecuteur (twee sterren) is de meest voorkomende variant. Hij beheert de nalatenschap en betaalt de schulden, van openstaande rekeningen tot het uitkeren van legaten. Wat hij niet mag: de erfenis verdelen. Hij maakt de boedel klaar; de erfgenamen verdelen daarna samen.

De executeur-afwikkelingsbewindvoerder (drie sterren) heeft de zwaarste bevoegdheden. Hij mag de nalatenschap beheren, schulden betalen én de erfenis zelfstandig verdelen, zonder dat erfgenamen daarvoor toestemming geven.

Meer sterren betekent meer macht voor de executeur en minder inspraak voor de erfgenamen. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar de keuze is simpel: de erflater bepaalt vooraf welk type hij in zijn testament zet.

Mag een executeur zomaar spullen verkopen?

Dit is de vraag die de meeste families bezighoudt. En het antwoord is minder simpel dan je zou willen. Een beheersexecuteur mag bezittingen verkopen, maar alleen als dat nodig is om schulden te betalen. Zijn de schulden al voldaan? Dan mag hij het huis of de schilderijen niet zomaar te koop zetten. En zelfs als verkoop wél nodig is, moet hij zo veel mogelijk overleggen met de erfgenamen over wat er verkocht wordt en hoe.

Stel: moeder overlijdt met een kleine woning en nauwelijks schulden. De executeur besluit het huis te verkopen om 'gedoe te voorkomen'. Dat mag hij niet, tenzij het testament hem die bevoegdheid uitdrukkelijk geeft. De erfgenamen kunnen dit aanvechten.

Wat mogen erfgenamen doen terwijl de executeur aan het werk is?

Minder dan de meesten denken. Tijdens de executele (de periode dat de executeur zijn werk doet) mogen erfgenamen de bezittingen niet opeisen, verkopen of verdelen. De executeur heeft het beheer. Dat voelt onrechtvaardig als de executeur een buitenstaander is of als er spanningen zijn in de familie. Maar het was de bewuste keuze van de erflater: iemand aanwijzen om het te regelen, zonder eindeloze discussie. Wat erfgenamen wél kunnen: de executeur om verantwoording vragen. Hij is verplicht rekening en verantwoording af te leggen. Stilzwijgend geld uitgeven en beslissingen nemen zonder onderbouwing? Dat is geen optie.

Krijgt een executeur ook betaald?

Ja, en dat weten de meeste mensen niet. Als het testament niets zegt over een vergoeding, geldt de wettelijke standaard: 1% van de waarde van de nalatenschap op de dag van overlijden. In het testament kan de erflater een andere vergoeding vastleggen: meer, minder, of helemaal niets. Een professionele executeur zoals een notaris of advocaat werkt doorgaans op uurbasis.

De les: de executeur is zo machtig als jij hem maakt

Benoem je iemand met drie sterren, dan heeft die persoon vergaande bevoegdheden. Benoem je een begrafenisexecuteur, dan zijn die bevoegdheden minimaal. De keuze ligt bij jou, in het testament.

Neem de tijd om vast te leggen wie de executeur wordt, welke bevoegdheden die persoon krijgt en wat de vergoeding is. En kies iemand die je vertrouwt én die het aankan. Een goed gekozen executeur maakt een erfenis soepel af.

Twijfel je over hoe je dit goed vastlegt? Bij Erffie zetten we het stap voor stap voor je op een rij.