Hoe weet je of iemand een testament had? Het Centraal Testamentenregister.

In films gaat het altijd hetzelfde. De familie zit in een donkere kamer met boekenkasten, de notaris schraapt zijn keel, en dan komt de envelop tevoorschijn. Iedereen hoort ter plekke wat er in het testament staat. In Nederland werkt het niet zo. Hier belt niemand je. De notaris die het testament ooit heeft opgesteld weet vaak niet eens dat zijn cliënt is overleden.

Neem een dochter die na het overlijden van haar vader de administratie doorspit. Ze vindt bankafschriften, verzekeringspapieren en een verlopen paspoort, maar geen testament. Logische conclusie: die was er niet. Pas maanden later, bij het regelen van de bankzaken, blijkt dat haar vader jaren eerder wél bij een notaris is geweest. In een andere provincie, bij een kantoor waar de familie nooit van gehoord had. Niemand had het haar verteld, want niemand wist het.

Dat is precies het misverstand: mensen gaan ervan uit dat een testament vanzelf boven water komt. Dat gebeurt niet. Je moet zelf gaan kijken. Gelukkig is daar één centrale plek voor, en het kost je niets.

Neemt de notaris na een overlijden zelf contact op?

Nee. Er is in Nederland geen instantie die na een overlijden de erfgenamen opbelt. Ook de notaris doet dat niet uit zichzelf. Hij krijgt geen seintje van de gemeente en gaat niet op zoek naar nabestaanden.

Er is één uitzondering: als de overledene bij leven heeft afgesproken dat een bepaalde notaris of executeur gewaarschuwd wordt, en die persoon hoort van het overlijden. Maar dat is geen automatisme, dat is iets wat iemand vooraf heeft geregeld. Voor alle andere gevallen geldt: de eerste stap ligt bij jou.

Wat staat er in het Centraal Testamentenregister?

Elk testament dat in Nederland bij een notaris wordt opgemaakt, wordt aangemeld bij het Centraal Testamentenregister (CTR) in Den Haag. Dat register bevat drie dingen: van wie het testament is, op welke datum het is opgesteld, en bij welke notaris het ligt.

Meer niet. De akte zelf blijft bij de notaris, in zijn kluis. Het CTR weet dus wél dát je vader iets heeft laten vastleggen, maar niet of hij je onterfd heeft, wie de executeur is of wat er met het huis moet gebeuren. Dat is een belangrijk verschil, en het scheelt een hoop teleurstelling als je het van tevoren weet.

Staan er meerdere testamenten geregistreerd? Ook dat kan. Mensen wijzigen hun testament in de loop van de jaren, en elke wijziging komt erbij te staan. In principe geldt de laatste akte, maar of een ouder testament nog gedeeltelijk meetelt, is iets wat de notaris moet beoordelen.

Testament opvragen bij het CTR: gratis en vaak binnen een minuut

Een aanvraag doen kost niets. Dat verrast veel mensen, want bijna alles rondom een overlijden kost wél geld.

Online is de snelste route. Dat kan als het overlijden na 30 september 1994 heeft plaatsgevonden en de overledene in Nederland woonde én in Nederland is overleden. Je vult in: de volledige voornamen, tussenvoegsel en achternaam, de geboortedatum, de geboorteplaats en de overlijdensdatum. Het antwoord staat er meestal binnen een minuut. Let op de naam. Het CTR vergelijkt met de Basisregistratie Personen, dus je hebt de officiële voornamen nodig zoals ze in de gemeentelijke administratie staan. Niet de roepnaam. Die gegevens vind je op de akte van overlijden.

Past jouw situatie niet in het online loket, bijvoorbeeld omdat iemand vóór oktober 1994 of in het buitenland is overleden? Dan kun je het per e-mail of per brief vragen. Je stuurt dan een scan of kopie van de akte van overlijden mee, plus je eigen naam en adres. Geen rouwkaart en geen kopie van je paspoort, daar kan het CTR niets mee. Op die aanvragen krijg je meestal binnen een week antwoord. Bij overlijdens van vóór 1976 duurt het uitzoekwerk soms langer.

Wil je weten of iemand die nog leeft een testament heeft? Dat kan niet. Alleen die persoon zelf mag dat navragen, of zijn bewindvoerder of curator, of iemand met een notariële volmacht daarvoor.

Er is een testament. Hoe vraag je de inhoud op bij de notaris?

Je krijgt van het CTR te horen bij welke notaris de akte ligt. Die notaris bel je vervolgens zelf.

Hij mag niet zomaar met iedereen praten. Notarissen hebben een geheimhoudingsplicht en geven alleen inzage aan direct belanghebbenden. Denk aan erfgenamen, legatarissen en de executeur. Ben je dat niet, dan krijg je de inhoud niet te horen, ook niet als je familie bent.

Ben je wel belanghebbende, dan kun je een afschrift van het testament opvragen. Daar rekenen kantoren doorgaans enkele tientjes voor. De precieze prijs verschilt per notaris, dus vraag het even na. Je hoeft trouwens niet naar de notaris die de akte heeft gemaakt. Je eigen notaris kan het stuk ook voor je opvragen, wat handig is als het kantoor aan de andere kant van het land zit.

Wat je hiervan meeneemt

Twijfel je of er een testament is, ga dan niet af op wat je in de ordner vindt. Vraag het CTR op. Het kost je een paar minuten en geen cent, en het voorkomt dat je een nalatenschap verdeelt op basis van een aanname.

En de andere kant van dit verhaal: als jij zelf iets laat vastleggen, weet dan dat je nabestaanden het alleen vinden als ze weten waar ze moeten kijken. Vertel dus aan één iemand die je vertrouwt dat er een testament is. Meer hoeft niet, de rest regelt het register.

Nog niets vastgelegd? Bij Erffie regel je een rechtsgeldig testament conform de Islam, online en in ongeveer 30 minuten. Netjes achterlaten begint bij het opschrijven. Zet vandaag je stempel.